Người phụ nữ luôn là hình tượng và đề tài được các họa sĩ tập trung khai thác. Những người phụ nữ trong tranh của Lê Phổ là sự giao thoa của vẻ đẹp Á – Âu, vượt ra khỏi những lễ giáo ngàn năm và mang đầy màu sắc thế tục. Ông chuộng vẽ phụ nữ trong trang phục truyền thống của Việt Nam và những bông hoa màu sắc rực rỡ.
► Bài trước: Mỹ nhân: Kỳ 1 – Thiếu nữ trong vườn (Nguyễn Gia Trí)
Lê Phổ – Họa sĩ Việt trên đất Pháp
Sinh ra tại thôn Cự Lộc, xã Nhân Chính, huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Đông (nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân, Hà Nội) trong một gia đình thế tục, có cha làm quan cho triều Nguyễn. Tuổi thơ của Lê Phổ trải qua không mấy hạnh phúc khi mồ côi cả cha lẫn mẹ từ năm 8 tuổi. Những năm tháng mồ côi, phải sống ở nhà anh trai và chị dâu có lẽ đã hình thành nên tính cách trầm lắng và nội tâm của người họa sĩ đại tài.
Họa sĩ Lê Phổ là sinh viên tốt nghiệp khóa đầu tiên của trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Lê Phổ cùng với các họa sĩ Phạm Hậu, Trần Quang Trân và Nguyễn Khang là những người đầu tiên đi nghiên cứu phát triển chất liệu sơn ta thành sơn mài, tuy nhiên các tác phẩm sơn mài của giai đoạn này còn lại rất ít và nhìn chung chưa vượt thoát ra khỏi khuôn khổ của một chất liệu trang trí mỹ nghệ. Từ năm 1937, Lê Phổ định cư tại Pháp và chuyển dần các sáng tác của mình từ chất liệu lụa sang chất liệu sơn dầu. Việc thay đổi về chất liệu sáng tác đã giúp họa sĩ mở rộng thêm nội dung và đề tài, biểu đạt phóng khoáng và thoải mái hơn.
Đề tài phụ nữ trong tranh Lê Phổ
Tranh về phụ nữ chiếm số lượng khá lớn trong các tác phẩm của danh họa Lê Phổ. Các tác phẩm về phụ nữ của ông đều khắc họa hình ảnh người phụ nữ trong tranh phục áo dài truyền thống, pha trộn thêm nét hiện đại với màu sắc tươi sáng hay bối cảnh mang hơi hướng trừu tượng.
Tuy vậy, theo nhà phê bình nghệ thuật Pháp Waldemar George, chúng ta có thể chia tranh vẽ về phụ nữ của Lê Phổ ra làm hai thời kỳ, với nhiều điểm khác biệt khá rõ rệt về phong cách hội họa.
Giai đoạn 1934-1945: Cổ điển với lụa
Các tác phẩm trong giai đoạn này chủ yếu được họa sĩ sáng tác trên lụa. Với chất liệu truyền thống, các tác phẩm cũng thể hiện một vẻ đẹp của truyền thống khi người phụ nữ mặc trên mình tà áo dài với những tông màu lạnh và tối.
Sáng tác của Lê Phổ trong giai đoạn này chịu ảnh hưởng của trường phái cổ điển, sử dụng đường nét uyển chuyển và mềm mại, kết hợp với các tông màu lạnh như đen, xanh đen,… tạo không gian vắng lặng và không khí u trầm, nghi thái có đôi phần lạnh lẽo. Những tác phẩm này thể hiện hình ảnh người phụ nữ nằm sâu trong lễ giáo truyền thống, mang dáng vẻ trang nghiêm và cảm xúc đượm buồn.
Giai đoạn sau 1950: Ấn tượng với sơn dầu
Đây là thời kỳ đánh dấu bước chuyển trong phong cách nghệ thuật của họa sĩ Lê Phổ. Ông chuyển từ vẽ tranh lụa sang tranh sơn dầu – một chất liệu du nhập từ phương Tây. Phát huy khả năng biểu đạt vô tận của sơn dầu, họa sĩ đã thoát ly trường phái Cổ điển và chuyển dần sang trường phái Ấn tượng.
Người phụ nữ trong các tác phẩm của giai đoạn này vẫn khoác trên mình tà áo dài truyền thống nhưng mang màu sắc rực rỡ hơn, không chỉ cách tân trong hình ảnh người phụ nữ mà bối cảnh của tác phẩm cũng mang hơi hướng hiện đại với khu vườn đầy nắng và buổi tiệc trà bên những đóa hoa đang nở rộ. Sử dụng màu sắc rực rỡ sống động, bối cảnh hiện đại đã đưa người phụ nữ trong tranh của Lê Phổ bước ra khỏi những lễ giáo truyền thống, cảm xúc trong tranh vui tươi khoáng đạt hơn, mang nét đẹp tân thời của phương Tây nhưng vẫn giữ được sự dịu dàng, ý nhị của phương Đông.
Có thể thấy, danh họa Lê Phổ đã rất thành công trong việc khắc họa hình ảnh người phụ nữ mang vẻ đẹp “thế tục”. Người phụ nữ trong tranh ông bước dần ra khỏi những lễ giáo phong kiến để khoác lên mình tấm áo tân thời, trút bỏ nghi thái u trầm, lạnh lẽo để trở nên thật duyên dáng và rực rỡ. Đúng như những gì mà nhà phê bình Waldemar đã nhận xét: “[…] niềm vui của cuộc sống phát ra từ tất cả, trong tiết trời xuân vô tận, những thiếu nữ mảnh mai đang dùng bữa trưa trên một hiên nhà, những đĩa trái cây trên bàn phủ khăn, bình đựng đầy hoa dại: thế giới của Lê Phổ là một thiên đường trên trái đất”.
Thúy Huyền
✦ Tài liệu tham khảo:
[1] /Chúng ta và Mỹ thuật Việt Nam/: Lê Phổ | iDesign
[2] Thiếu nữ và hoa trong tranh của Lê Phổ | VnExpress
