Đã bao giờ bạn tự hỏi, điều gì sẽ vực bạn dậy khi một cơn bão quét qua và cuốn đi tất cả những gì thân thuộc? Khi thế giới xung quanh chỉ còn lại một màu xám xịt của nỗi tuyệt vọng và đau buồn, liệu điều gì có thể tô điểm lại màu sắc của cuộc đời bạn? “The Fantastic Flying Books of Mr. Morris Lessmore”, phim ngắn được thực hiện bởi đạo diễn William Joyce và Brandon Oldenburg đã để lại một câu trả lời cho câu hỏi ấy. Đó là khi sự sống được mở ra một lần nữa bởi chính những trang sách.
Chỉ vỏn vẹn 15 phút, bộ phim đã dẫn dắt người xem bước vào một cuộc phiêu lưu đầy màu sắc, ấm áp và sâu lắng về sức mạnh vĩnh cửu của văn chương trong việc kết nối và lưu giữ di sản của con người. Tác phẩm đã chạm đến trái tim của những khán giả và đạt giải thưởng Oscar ở hạng mục Phim hoạt hình ngắn xuất sắc nhất. Đặc biệt hơn, bối cảnh của tác phẩm được lấy cảm hứng từ siêu bão Katrina đổ bộ vào Mỹ năm 2005 – một hình ảnh ẩn dụ cho những khó khăn của con người khi phải đối mặt với giông tố. Nếu là bạn, bạn sẽ thế nào nếu phải trải qua một sóng gió như vậy? Liệu rằng chúng ta cũng sẽ giống như Morris và như những người xung quanh ông?
Bộ phim còn khẳng định rằng mỗi cuộc đời là một câu chuyện đáng được kể và mỗi câu chuyện cũng cần một người đọc để nó thực sự sống. Chúng ta được nuôi dưỡng bởi những câu chuyện của người khác và đến lượt mình, chúng ta lại viết nên câu chuyện của riêng mình để truyền lại cho thế hệ mai sau.
Bộ phim bắt đầu với hình ảnh Morris Lessmore – một người yêu sách đang ngồi trên ban công để viết sách. Tuy nhiên, cuộc sống yên bình của anh lại bị đảo lộn bởi một cơn bão quét ngang thành phố. Trong nỗi tuyệt vọng, Morris Lessmore bắt gặp khung cảnh kì lạ, một cô gái trẻ trung đang cầm một chùm sách sặc sỡ bay lơ lửng trên không. Cô tặng anh một cuốn sách đặc biệt và sống động về Humpty Dumpty. Cuốn sách đã dẫn đường cho Morris đến một thư viện kỳ diệu, nơi anh tìm lại được cảm hứng cuộc sống của riêng mình. Morris cứ thế trải qua cùng những cuốn sách trong thư viện cho đến khi già đi, cũng là khi anh hoàn thành cuốn sách của đời mình. Di sản của Morris sau đó được một cô bé tìm thấy, và vòng đời của những câu chuyện lại tiếp tục.
Khi bảng màu như một công cụ tường thuật cảm xúc
Yếu tố nổi bật và có chủ đích nhất trong ngôn ngữ điện ảnh của phim chính là việc sử dụng màu sắc. Bộ phim đã mượn cảm hứng trực tiếp từ tác phẩm kinh điển The Wizard of Oz (1939) như cách sử dụng sự tương phản giữa đơn sắc và đa sắc để tự sự.
Những phút đầu tiên của bộ phim mang phong cách cổ điển. Khung cảnh phim như được “tắm” trong những gam màu ấm áp với màu nâu của tòa nhà và bộ trang phục của Morris, ánh nắng vàng ươm chiếu rọi khắp mọi nơi, từ nhân vật đến những trang sách. Morris ngồi ở ban công của tòa nhà đang say sưa viết “những niềm vui và nỗi buồn của tôi, về tất cả những gì tôi biết và mọi thứ tôi hy vọng”, bên cạnh anh là đầy ắp những cuốn sách. Không gian ấy khiến người xem được cảm nhận trực tiếp tâm hồn của nhân vật: một con người thư thái, ngăn nắp, có mục đích và đam mê riêng. Nhưng bên cạnh đó, ta vẫn thấy có một cảm giác cũ kĩ và khép kín ở Morris thông qua những hình ảnh như chiếc ghế đã sờn cũ hay phong thái lặng lẽ ở một góc của anh.
Qua bước ngoặt của câu chuyện, thế giới của Morris bị tước đi toàn bộ màu sắc bởi cơn bão. Việc chuyển sang màu đơn sắc là một phép ẩn dụ sâu sắc cho sự mất mát và tuyệt vọng. Thế giới của Morris giờ đây đổ nát, không còn niềm vui hay mục đích, mà chỉ còn lại một màu xám xịt của nỗi buồn và sự cô đơn. Và khi con người ta trải qua những cơn bão, họ cũng không còn thời gian cho những sở thích thường ngày của chính mình. Những trang sách giờ đây nằm lộn xộn trên mặt đường và cũng chẳng ai đoái hoài đến việc chúng bị giẫm lên, kể cả một người yêu sách như Morris. Cơn bão ập đến không chỉ phá hủy thế giới vật chất, mà còn “thổi bay” cả màu sắc tinh thần của con người. Màu đen trắng đại diện cho một thế giới không có câu chuyện, không có sự sống, nơi Morris chỉ tồn tại chứ không thực sự sống.
Màu sắc trở lại như một phép màu với sự xuất hiện của một cô gái cùng chùm sách rực rỡ bay lơ lửng. Cô gái là điểm nhấn màu sắc duy nhất trong thế giới xám xịt – một báo hiệu cho sự trở lại của hy vọng. Khi Morris đến thư viện, những sắc màu bùng nổ nhưng ban đầu chỉ giới hạn trong không gian đó. Bản thân Morris vẫn còn mang sắc xám, và chỉ khi anh thực sự hòa mình vào việc chăm sóc và chia sẻ sách, anh mới hoàn toàn “được tô màu”. Quá trình này là một sự chuyển đổi tinh tế, cho thấy hành trình của sự chữa lành.
Từ sự chữa lành của cá nhân, Morris lan toả nó đến cộng đồng. Mỗi khi Morris tặng một cuốn sách cho một người nào đó thì họ ngay lập tức từ những con người với màu sắc xám xịt dần trở nên sắc màu và bước đi trong sự vui vẻ, bừng sáng. Ý nghĩa ở đây vô cùng rõ ràng: sách và những câu chuyện bên trong chúng chính là nguồn cội của sự sống, niềm vui và tri thức. Morris đã trở thành người gieo mầm màu sắc, người lan tỏa hy vọng cho một thế giới đã từng xám xịt.
Cuối cùng, việc sử dụng màu sắc trong đoạn kết đã khép lại câu chuyện một cách trọn vẹn và đầy ý nghĩa về vòng tuần hoàn của cuộc sống. Khi Morris đã già, mái tóc bạc trắng, anh hoàn thành cuốn sách của đời mình. Lúc này chiếc ghế Morris ngồi đã được đổi từ ghế gỗ xanh đã sờn cũ thành ghế nhung xanh – trong tâm hồn của anh cũng đã được thay đổi. Từ một người lầm lũi với những trang sách ở một góc của toà nhà, giờ đây Morris đã biết chia sẻ và lan toả niềm yêu thích ấy đến mọi người.
Màu sắc ở đây không chỉ đại diện cho sự sống mà còn là sự bất tử của di sản. Dù Morris hay những người trong thư viện đã ra đi nhưng câu chuyện và tinh thần yêu sách của anh và họ vẫn còn đó, vẫn sẽ được tiếp tục truyền cảm hứng cho những thế hệ tiếp theo.
Một thế giới vừa hoài cổ vừa kỳ diệu qua 2D truyền thống và 3D hiện đại
Thay vì hoàn toàn dựa vào CGI, các nhà làm phim còn kỳ công xây dựng các mô hình thu nhỏ (miniatures) cho bối cảnh thành phố và thư viện. Điều này mang lại một kết cấu hữu hình, một cảm giác chân thực mà CGI thuần túy khó có thể đạt được. Sự kết hợp khéo léo giữa công nghệ 3D hiện đại và 2D truyền thống cùng cách dựng mô hình đã khiến cho bộ phim trở nên sống động và độc đáo. Thế giới của Morris tựa như một câu chuyện cổ tích đời thực.
Thư viện – nơi Morris tìm thấy mục đích sống, là một bối cảnh được xây dựng mang tính biểu tượng cao. Với ánh sáng vàng ấm áp, những giá sách cao vút, và những cuốn sách bay lượn như chim, thư viện là một nơi trú ẩn có linh hồn, có cảm xúc. Những chi tiết nhỏ như “phòng chăm sóc đặc biệt” cho những cuốn sách cũ nát hay “bữa sáng” bằng ngũ cốc chữ cái đã nhân cách hóa những cuốn sách, biến chúng thành những sinh vật đáng yêu cần được chăm sóc. Chúng an ủi Morris khi anh buồn, nhảy múa khi anh vui và thậm chí cần được “chữa bệnh”. Cuốn sách về Humpty Dumpty trở thành người bạn đồng hành, trong khi chính cuốn nhật ký của Morris trở thành đạo cụ trung tâm, chứa đựng câu chuyện cuộc đời anh.
Khi âm nhạc dẫn dắt tiếng lòng của nhân vật
Trong một bộ phim không lời, âm thanh và âm nhạc trở thành người dẫn chuyện chính. Bản nhạc là linh hồn của bộ phim, dẫn dắt toàn bộ cung bậc cảm xúc của khán giả. Nó vui tươi ở phần mở đầu, dồn dập và hỗn loạn trong cơn bão, rồi chùng xuống bi thương khi con người lạc lõng. Khi Morris bước vào thư viện, âm nhạc trở nên vui tươi, thể hiện sự ngạc nhiên và niềm vui khám phá. Cuối cùng, nó lại sâu lắng, hoài niệm khi Morris về già và thanh thản khi anh bay đi.
Bản nhạc nền của John Hunter là linh hồn của bộ phim, nó thay đổi linh hoạt để phản ánh từng giai đoạn trong cuộc đời Morris. Ban đầu, một giai điệu jazz vui tươi mang đậm phong vị của một người đang hưởng thụ cuộc sống, có niềm vui thích đối với đam mê của chính mình. Khi cơn bão đến, âm nhạc trở nên dồn dập, hỗn loạn và đầy kịch tính. Giai đoạn sau cơn bão được bao trùm bởi một bản piano đơn độc, chậm rãi và buồn bã, khắc họa sâu sắc nỗi cô đơn và mất mát của Morris.
Khi những cuốn sách bay xuất hiện, một giai điệu mới, kỳ diệu và đầy hy vọng cất lên, báo hiệu một sự thay đổi. Giai điệu này sau đó trở thành bản nhạc chủ đạo của thư viện, một bản nhạc của sự khám phá, của niềm vui sẻ chia và của sự sống hồi sinh. Cuối cùng, khi Morris già đi và rời khỏi thư viện, bản nhạc trở nên trang trọng, thanh thản và có phần hoài niệm, tạo nên một cái kết ngọt ngào và viên mãn.
Mặc dù không có lời thoại, thế giới của Morris không hề im lặng. Âm thanh của tiếng gió gào thét trong cơn bão, tiếng lật giở của những trang sách, tiếng sột soạt của những cuốn sách bay, và cả tiếng “thì thầm” của chúng trong thư viện đã tạo nên một thế giới sống động và chân thực. Tiếng lật sách không chỉ là một hiệu ứng âm thanh, nó là “giọng nói” của những cuốn sách. Tiếng piano mà Morris chơi sau này không chỉ là âm nhạc, nó là cách anh biểu lộ niềm vui và sự kết nối của mình với thế giới sách. Và ngay cả những khoảng lặng cũng được sử dụng một cách có chủ đích, nhấn mạnh sự trống rỗng và cô đơn của Morris sau thảm kịch. Sự tương phản giữa tiếng gầm rú của cơn bão và sự tĩnh lặng ấm áp bên trong thư viện được thể hiện một cách xuất sắc qua âm thanh, nhấn mạnh vai trò của thư viện như một nơi trú ẩn an toàn.
Có thể nói, âm thanh và âm nhạc đã thổi hồn vào thế giới của Morris Lessmore một cảm xúc dạt dào, lấp đầy những khoảng trống mà lời thoại để lại và trực tiếp chạm đến cảm xúc của người xem.
“The Flying Books of Mr. Morris Lessmore” không chỉ là một câu chuyện đơn giản về một người yêu sách mà còn là một ngụ ngôn vượt thời gian, một lời nhắc nhở mạnh mẽ về tầm quan trọng của văn hóa đọc trong một thế giới ngày càng kỹ thuật số hóa. Nó không chỉ nói về việc đọc sách mà còn về việc sống cùng sách, chăm sóc như những người bạn, người thân của mình và chia sẻ chúng đến với mọi người xung quanh. Một chi tiết đã thể hiện sâu sắc điều ấy, đó là khi Morris đang cố gắng cứu lấy “mạng sống” của một cuốn sách đã cũ, bìa sách sần sùi và gáy cũng long ra, những trang sách thì tán loạn. Mặc dù anh đã sửa lại hoàn chỉnh cuốn sách nhưng nó vẫn nằm im bất động, chỉ khi Morris lật cuốn sách ra và đọc từng câu từng chữ thì nó mới thực sự hồi sinh. Đây quả thực là một sự lồng kết tinh tế, rằng sách nếu không người đọc thì cũng là một quyển sách chết. Những trang sách sẽ không thể tung bay nếu không có ai thực sự thưởng thức nó.
Quỳnh Như
