Hiệu ứng cánh bướm (Butterfly effect), được khám phá bởi nhà toán học Edward Lorenz vào những năm 1960, là một thuật ngữ trong lý thuyết hỗn loạn (chaos theory) về độ nhạy cảm của hệ đến điều kiện gốc (sensitivity in intial conditions). Trong một hệ thống hỗn loạn, một thay đổi nhỏ trong điều kiện ban đầu cũng có thể làm kết quả cuối cùng khác đi.
Trên góc độ tâm lý con người, hiệu ứng cánh bướm là phép ẩn dụ về quan hệ nhân quả: những sự kiện nhỏ, tưởng chừng rất bình thường có thể dẫn đến một hậu quả lớn hơn. Đạo diễn người Mỹ gốc Hàn Quốc Lee Sung Jin (Sonny Lee) đã áp dụng rất tài tình chất liệu này vào câu chuyện của hai nhân vật chính trong “BEEF”, một series bi-hài kịch đen của hãng phim A24 trên Netflix.
Lấy bối cảnh người gốc Á định cư tại Mỹ, nhân vật Amy hiện lên là một nữ doanh nhân nhỏ có chồng giỏi, con ngoan và sự nghiệp xán lạn, trong khi hình ảnh Danny đối lập ở tầng lớp lao động thấp hơn với nhiều trăn trở về mưu sinh và gồng gánh ba thế hệ gia đình. Họ là hai người lạ vô tình va chạm trong một sự cố đỗ xe, nhưng thay vì xin lỗi và bỏ quá cho nhau, cả Amy và Danny đều tức tối xúc phạm đối phương rồi rượt đuổi nhau một cách mất kiểm soát.
Tai nạn lãng xẹt này là nguồn cơn của mọi rắc rối, buộc hai nhân vật phải sống đúng với con người thực của mình và đối diện với những góc khuất tâm lý bị đè nén bấy lâu nay. Vào giây phút đó, cái ly tích tụ những nỗi khổ tâm của họ đã tràn, dẫn đến vô số quyết định sai lầm và nguy hiểm với mục đích trả đũa, gây ảnh hưởng nặng nề đến toàn bộ đời tư và công việc của cả hai.
Xuyên suốt hành trình đuổi bắt, truy cùng diệt tận giữa Amy và Danny nhằm hạ bệ đối phương và thỏa mãn cái tôi, đã có rất nhiều người vô tội xung quanh bị vướng vào màn trả thù vô nghĩa. Mặc dù vậy, không ai chịu dừng lại mà bất chấp đẩy nhau đi đến đường cùng bằng mọi thủ đoạn xấu xa, bỉ ổi nhất trong cuộc đối đầu điên rồ, hỗn loạn không thấy hồi kết này.
Chỉ khi mọi thứ đã bung bét và mất kiểm soát đến mức không thể sửa chữa, Amy và Danny mới hiểu ra rằng rốt cục khoảng thời gian và công sức họ rắp tâm hủy hoại người kia chỉ vì một lần “giận quá mất khôn”, đến cuối cùng không giúp giải quyết vấn đề gì mà còn làm tổn hại khủng khiếp và đảo lộn hết tất cả những thứ họ dày công vun vén, xây dựng.
Với nhịp độ tương đối nhanh và cao trào dồn dập, đưa người xem đi qua những giây phút căng thẳng cực độ, bóp nghẹt cảm xúc với nhiều pha plot twist khó đoán, “BEEF” nhấn mạnh một thông điệp đơn giản nhưng có sức nặng đáng gờm: Bất cứ lời nói, hành động nhỏ nào cũng có thể ảnh hưởng đến bản thân ta và những người xung quanh với hệ quả không tưởng. “Tựa như một cánh bướm dập dìu ở Brazil có thể tạo ra cơn lốc xoáy ở Texas” (câu nói của Lorenz), con người không nên để cảm xúc lấn át lý trí và phát ngôn, ứng xử thiếu trước sau, không màng hậu quả.
Bản thân đạo diễn Lee Sung Jin đã từng tiết lộ trong một cuộc phỏng vấn rằng ý tưởng cho series này đến từ một câu chuyện cá nhân có thật, bởi chính anh đã từng bám theo một chiếc ô tô khác trong một ngày có tâm trạng xấu sau khi bị hét vào mặt. Tuy thực tế không có gì nghiêm trọng xảy ra, hành động nhất thời đó đã khiến Sung Jin tự đặt ra câu hỏi về giới hạn chịu đựng của con người.
Do đó, phần lớn người xem ấn tượng với “BEEF” không phải vì kịch bản trả thù vốn chẳng còn xa lạ với khán giả đại chúng, mà ở cách khai thác vấn đề độc đáo, khéo léo lồng ghép hiệu ứng cánh bướm để tạo nên một chuỗi sự kiện bi-hài từ một vụ va chạm xe tưởng chừng vô hại đến sự vạch trần bản chất tâm lý con người trong hoàn cảnh khốn cùng.
Gói gọn trong 10 tập phim trên Netflix, “BEEF” qua bàn tay của vị đạo diễn tài năng và dàn diễn viên gốc Á thực lực đã thành công chứng minh vì sao series này “đại thắng” tới ba giải Quả Cầu Vàng năm 2023 cho toàn bộ phim và hai nhân vật chính.
Trang Nhung
✦ Tài liệu tham khảo:
Điều gì làm nên sức hút của series BEEF từ hãng phim A24? | ELLE Vietnam
