Apprivoiser – một từ tiếng Pháp nói về khoảnh khắc hai kẻ xa lạ trở nên gắn bó, chỉ bởi họ đã kiên nhẫn hiện diện trong đời nhau. Và đó cũng chính là cách tóm tắt ngắn gọn nhất về nội dung của Project Hail Mary (tựa Việt: Thoát Khỏi Tận Thế).
Mở đầu của bộ phim mang dáng dấp của một sử thi anh hùng ca: một nhà khoa học trôi lạc một mình, lênh đênh trên con tàu vũ trụ ngoài không gian, bỏ lại quê hương để thực hiện sứ mệnh giải cứu Trái Đất. Những tưởng tác phẩm sẽ xoáy sâu vào tính hiện sinh, về nỗi cô đơn như Interstellar, hoặc chí ít là hành trình sinh tồn vật vã của nhân vật trung tâm như The Martian. Thế nhưng Ryland Grace (Ryan Gosling) lại chẳng có vẻ gì giống một kiểu anh hùng giải cứu nhân loại quen thuộc. Anh nói nhiều, giỡn nhây không đúng chỗ, là một tiến sĩ vi sinh vật cực kỳ giỏi nhưng sớm đã bị “đuổi khỏi ngành” vì phát ngôn thiếu chuẩn mực, và giờ chỉ là một giáo viên cấp hai. Về sau, khán giả còn biết thêm rằng anh chẳng hề tự nguyện bước lên con tàu với chiếc vé một chiều ấy, cũng chẳng có lấy một mái ấm hay gia đình làm động lực để bấu víu.
Nhưng rồi vũ trụ khéo léo sắp đặt để Grace gặp Rocky: một sinh vật ngoài hành tinh khác, cũng đang loay hoay tìm cách cứu lấy hành tinh của mình, cũng trôi dạt một mình giữa khoảng tối vô tận hệt như Grace. Từ đó, cả hai trở thành những “đồng chí” bất đắc dĩ, từng bước vượt qua mọi rào cản về vật lý, ngôn ngữ, môi trường sống và cả nỗi sợ bản năng để thực hiện sứ mệnh.
Hành trình của Grace và Rocky, vì thế, không còn đơn thuần là một cuộc phiêu lưu không gian. Cốt lõi cảm xúc của phim nằm ở quá trình hai sinh thể hoàn toàn xa lạ học cách hiểu nhau, tin nhau và cuối cùng trở nên cần nhau. Đó chính là apprivoiser: trước khi gắn bó, họ chỉ là hai cá thể vô danh giữa vũ trụ mênh mông, nhưng một khi đã bước vào đời nhau, sự tồn tại của đối phương bỗng trở thành điều không thể thay thế.
Điều đáng yêu nhất ở mối quan hệ ấy là phim không cố biến nó thành một thứ tình bạn “cao cả” theo lối tuyên ngôn. Grace và Rocky đến với nhau rất vụng về, rất đời thường. Họ bắt đầu bằng sự dè chừng, bằng những hiểu lầm hài hước, bằng những nỗ lực giao tiếp ngô nghê đến mức buồn cười. Một người không thể thở bầu không khí của người kia, không thể chạm vào không gian sống của người kia, thậm chí còn không thể nghe – hiểu giọng nói của nhau theo cách thông thường. Vậy mà chính trong quá trình lặp đi lặp lại ấy – những lần thử nói, thử tin, thử giúp đỡ – một dạng thân thuộc bắt đầu hình thành.
Nếu phần đầu của Project Hail Mary còn mang dáng dấp của một câu chuyện “giải cứu thế giới”, thì phần giữa và phần cuối lại âm thầm bẻ hướng nó thành một câu chuyện về việc một con người học lại khả năng gắn bó. Grace ban đầu không phải kiểu nhân vật khiến người ta nghĩ tới phẩm chất hy sinh. Anh thông minh, nhưng không vĩ đại. Anh tốt bụng, nhưng không cao thượng một cách bản năng, thậm chí còn có phần nhút nhát và ích kỷ theo cách rất con người. Chính vì vậy, sự thay đổi của Grace càng trở nên cảm động. Rocky không chỉ giúp anh hoàn thành nhiệm vụ, mà còn khiến anh trở thành một phiên bản khác của chính mình: can đảm hơn, dịu dàng hơn, và cuối cùng là biết lựa chọn vì một ai đó chứ không chỉ vì bản thân.
Nếu con cáo dạy Hoàng tử bé hiểu rằng gắn bó là điều khiến một đóa hồng trở nên đặc biệt giữa trăm nghìn đóa hồng khác, thì Rocky cũng làm điều tương tự với Grace. Giữa khoảng không vô tận, giữa một sứ mệnh đè nặng số phận của cả hành tinh, điều khiến bộ phim trở nên có linh hồn không phải là bài toán khoa học, mà là việc Grace dần nhận ra có một sinh vật ngoài kia đang chờ mình, cần mình, tin mình. Chính khoảnh khắc đó, chuyến du hành thôi không còn là một nhiệm vụ mà trở thành một niềm tin để giúp cả hai tiếp tục cuộc sống.
Bộ phim cũng rất khôn ngoan khi không thần thánh hóa nhân vật trung tâm. Grace không trở thành anh hùng bởi anh được định sẵn như thế, mà bởi trong một hoàn cảnh không còn đường lui, anh học được cách đặt sinh mạng của kẻ khác ngang hàng với sinh mạng của mình. Sự anh hùng ở đây không đến từ chất sử thi, mà đến từ lựa chọn: ở lại hay quay về, cứu mình hay cứu người đã bước vào đời mình. Chính lựa chọn ấy khiến cái kết của phim có sức nặng.
Tựu trung, Project Hail Mary là một bộ phim có kịch bản, thông điệp, nhân vật hay. Nhưng để có thể truyền tải những điều đó một cách thuyết phục thì phần hình ảnh lẫn âm thanh và thiết kế thế giới đều được thực hiện tỉ mỉ ở mức xuất sắc. Điểm sáng nổi bật nhất của phim chính là phần diễn xuất của Ryan Gosling và cách tổ thiết kế tạo hình đã thổi hồn vào nhân vật Rocky. Từng biểu cảm, cách tương tác giữa hai nhân vật đã thổi hồn cho câu chuyện lớn phía sau và tạo mạch cảm xúc xuyên suốt cho khán giả. Có lẽ điều đẹp nhất mà Project Hail Mary làm được là biến một tiền đề khoa học viễn tưởng khô khan thành một câu chuyện rất đỗi cổ điển: câu chuyện về tình bạn, về trách nhiệm và về việc con người chỉ thực sự trở nên tốt đẹp hơn khi họ để một sinh mệnh khác bước vào thế giới của mình. Ở nghĩa đó, đây không chỉ là một phim sinh tồn ngoài không gian, cũng không hẳn là một anh hùng ca giải cứu Trái Đất. Nó là một bản ngụ ngôn hiện đại về sự gần gũi, được khoác lên lớp áo của tận thế, du hành liên sao và các phương trình khoa học.
Nguyễn Bình Nhân Ái
