Hoạ sĩ Trần Văn Cẩn sinh ngày 13/08/1910 tại Thành phố Hải Phòng, nhưng gần như cả cuộc đời ông gắn với thủ đô Hà Nội. Trong xưởng vẽ ở phố Nguyễn Thượng Hiền, người hoạ sĩ luôn cần mẫn, thầm lặng đưa những nét cọ cho đến khi qua đời.
Có lẽ những niềm yêu thích nghệ thuật của hoạ sĩ được nảy nở từ người mẹ của ông, một nữ nghệ nhân nặn tò he. Ông thể hiện niềm yêu thích với hội hoạ từ rất sớm và được gia đình ủng hộ. Hoạ sĩ theo học khoá VII tại trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, cùng khoá với các hoạ sĩ Nguyễn Gia Trí, Vũ Đức Nhuận và Lưu Văn Sìn. Tại trường Mỹ thuật Đông Dương, hoạ sĩ Trần Văn Cẩn đã tiếp xúc với nghệ thuật sơn dầu của Pháp. Cũng trong thời gian học tập tại trường, ông cũng đã nghiên cứu thành công kỹ thuật pha chế các lớp sơn chồng lên nhau và thể hiện thành công kỹ thuật này trong các tác phẩm sơn mài.
.jpg)
Là một trong bộ tứ hàng đầu của hội hoạ Việt Nam, cùng với hoạ sĩ Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Tường Lân, Tô Ngọc Vân, hoạ sĩ Trần Văn Cẩn đã cống hiến cả cuộc đời mình cho nghệ thuật. Ông cùng hoạ sĩ Tô Ngọc Vân có thể coi là hai người đi đầu trong lớp nghệ sĩ tham gia cách mạng. Ngay từ những ngày đầu tiên của cách mạng, hoạ sĩ Trần Văn Cẩn đã tích cực tham gia vào phong trào vẽ tranh cổ động. Rất nhiều các tác phẩm tranh cổ động của hoạ sĩ như “Cứu nông dân”, “Trừ giặc đói”, “Phá xiềng”, “Bản đồ Việt Nam không thể chia cắt” đã gây được tiếng vang, góp phần cổ vũ tinh thần đấu tranh cách mạng của các tầng lớp nhân dân Việt Nam, tuy nhiên rất tiếc rằng những tác phẩm này không còn lưu giữ được đến ngày nay.
Hoạ sĩ Trần Văn Cẩn được các đồng nghiệp mô tả là người rất nghiêm túc trong hoạt động nghệ thuật, các tác phẩm của ông không chỉ mang những giá trị nghệ thuật đặc sắc mà còn gửi gắm trong đó những giá trị về văn hoá. Ông luôn được coi là tấm gương sáng về lao động nghệ thuật cho các thế hệ hoạ sĩ, không cần quá nhiều sự phô trương, chỉ thầm lặng cống hiến, dành trọn cuộc đời cho nghệ thuật nước nhà.
Đối với hội hoạ, hoạ sĩ Trần Văn Cẩn sáng tác với quan điểm xuyên suốt “vẽ như những gì ta nhìn thấy”, do vậy không quá khó để thấy rằng những tác phẩm của ông đều hướng đến những gì bình dị nhất, gần gũi nhất với cuộc sống của người dân. Đó có thể là niềm vui trong cảnh tát nước trên đồng, là những nữ dân quân bình dị nhưng mang dánh vẻ anh hùng hay là sự trong trẻo, yên bình trong đôi mắt to tròn của em Thuý.
Những sự bình dị đó tạo nên phong cách riêng của Trần Văn Cẩn, mọi ý niệm đều được ông gửi gắm trong nét cọ của mình, hiển hiện trong từng chi tiết của tranh.
Người xem tranh không cần nhọc lòng suy nghĩ mà sẽ nhìn thấy ngay ở đó những ý niệm mà hoạ sĩ mong muốn truyền tải, và từ những ý niệm đó họ lại đào sâu thêm vào nội tâm của tác giả, đào sâu thêm vào thế giới trong tranh, để những nét cọ chuyển thành những nốt nhạc, như cách nhạc sĩ Paul Zetter nhìn vào em Thuý và chỉ trong một buổi sáng đã sáng tác ra nhạc phẩm Little Thuý’s minuet.
Bản tính hồn hậu, giản dị và yêu đời đã thấm nhuần trong tư tưởng của hoạ sĩ Trần Văn cẩn, tạo nên người hoạ sĩ với những tác phẩm mang đầy vẻ đẹp bình dị và gần gũi. Kỷ niệm 114 năm ngày sinh của ông, chúng ta cùng nhớ về một trong những hoạ sĩ tài năng đã góp phần định hình nền mỹ thuật Việt Nam hiện đại và nhớ về ông như một tấm gương sáng không ngừng cống hiến cho nghệ thuật.
Thúy Huyền
✦ Tài liệu tham khảo:
[1] Phong cách hội hoạ Trần Văn Cẩn | Lacquer art
[2] Họa sĩ Trần Văn Cẩn – Bộ Tứ Siêu Đẳng | Le house art
