Là một ngôi sao truyền hình vẫn giữ được phong độ ở tuổi 50, nhưng vị thế của Elisabeth Sparkle (Demi Moore thủ vai) bị đe dọa bởi những đòi hỏi phi lý về tuổi tác và sắc đẹp phụ nữ của cánh đàn ông quyền lực. Họ yêu cầu thay thế bà bằng một gương mặt trẻ trung, xinh đẹp, nóng bỏng hơn và dần loại bỏ hình ảnh “con khỉ già” khỏi các phương tiện truyền thông đại chúng. Elisabeth hóa đau khổ vì sợ bị lãng quên, trở nên vô danh, sợ mất đi lời tán dương của công chúng, mất đi sự công nhận của xã hội phụ quyền.
“Thần dược” đến với bà như một đấng cứu thế âm thầm dõi theo con chiên tiềm năng và chìa bàn tay giúp đỡ đúng thời điểm, để được họ mù quáng tôn sùng. Không cần phải là một giáo phái có hàng ngàn môn đồ, không cần phải là doanh nghiệp toàn cầu được cấp phép hoạt động, loại thuốc bí ẩn không nguồn gốc đánh trúng vào tâm lý của những khách hàng mong muốn nâng cấp bản thân bằng việc sản sinh ra một phiên bản khác “hoàn thiện” hơn.
Thời gian đầu sử dụng thần dược, Elisabeth và bản thể mới – Sue (Margaret Qualley thủ vai), tuân thủ nguyên tắc hoạt động của nó: tôn trọng sự cân bằng. Cứ sau bảy ngày, hai người sẽ phải hoán đổi thân xác cho nhau để duy trì hiệu quả tốt nhất. Mặc dù vậy, lòng tham vô đáy của con người liệu có chấp nhận bảy ngày phơi phới trong sự mến mộ và hào quang, bảy ngày cầm tù trong sự cô đơn kém cỏi của mình?
Một ngón tay nhăn nheo, mốc meo của sự lão hóa là hồi chuông cảnh tỉnh Elisabeth lần thứ nhất sau khi Sue lạm dụng thời gian cho thân xác trẻ trung, “Thân kia làm gì, thân này chịu hậu quả”. Nhưng khi được hỏi bà có muốn ngừng sử dụng dịch vụ không, Elisabeth cắn răng đòi tiếp tục, như một kẻ nghiện chất kích thích – ở đây là danh tiếng và vị thế độc tôn, đang say sưa tận hưởng thành công ngắn ngủi.
Càng nhìn ra ngoài cửa sổ là gương mặt và cơ thể quyến rũ của Sue, Elisabeth càng thấy tủi nhục và mặc cảm, nhắc nhở bà về sự thấp hèn của bản gốc. Thế nên cả khi đã trang điểm và ăn mặc đẹp, bà vẫn không đủ tự tin để đi hẹn hò cùng người bạn học cũ. Cuộc gặp gỡ vô tình với Fred là sợi dây mong manh giữ bà tỉnh táo và sống đúng với thực tại, nhưng Elisabeth đã khuất phục trước sự tự chỉ trích và bỏ lỡ cơ hội làm lại từ đầu.
Tiếp nối giai đoạn sau đó là những cuộc gọi cho bên cung cấp để thay phiên nạt nộ, “mách lẻo” nhau rằng con phù thủy già vừa xấu vừa béo kia chơi khăm tôi, còn con ranh khốn nạn ấy tham lam và lạm quyền quá đà. Họ nói về nhau một cách chua cay, bực tức như đang đấu tố người khác, nhưng sâu xa là sự giằng co quyền kiểm soát giữa hai luồng tư tưởng trong đầu.
Qua thời gian, một điều may mắn – cũng là xui rủi cho vật chủ, danh vọng đến với Sue dồn dập và lẫy lừng hơn tưởng tượng, cũng giống như đã từng đến với Elisabeth ngày xưa và thậm chí còn hơn cả thế. Từ việc “ăn bớt” thêm một ngày, hai ngày, Sue rắp tâm bòn rút sự sống của bà như một công cụ. Cô coi phiên bản già hơn như bệ phóng giúp mình leo lên đỉnh vinh quang, mà không nhận ra cô – bản chất là Elisabeth – đang tự hủy hoại và rẻ rúng những giá trị nguyên bản của mình.
Chỉ đến khi rơi vào cảnh tiến thoái lưỡng nan và không thể độc lập duy trì phiên bản trẻ, cô mới chịu trả lại ý thức cho bản gốc. Thay vì một người phụ nữ trung niên xinh đẹp như ban đầu, Elisabeth tỉnh dậy với cơ thể già nua biến dạng đến mức quái thai và đó là lúc bà biết không còn đường trở lại.
Bà quyết định chấm dứt chuỗi ngày lạc lối trong khủng hoảng danh tính bằng cách kết liễu cô gái. Nhưng lòng tham một lần nữa nổi lên, Elisabeth vẫn mải mê chạy theo danh lợi và những giá trị phù phiếm, không nỡ từ bỏ hào quang mới chớm trên ngai. “You WERE amazing” (Cô ĐÃ rất tuyệt vời) không thể đem ra so sánh với “They ARE GOING TO love you” (Họ SẼ yêu mến cô), cũng chính là lý do bà vội vàng “hồi sinh” Sue nhưng nhận lại thái độ căm phẫn, khinh thường của bản nâng cấp.
Rõ ràng là cảnh tượng hai người phụ nữ lao vào xâu xé nhau, nhưng việc Sue cố gắng triệt tiêu Elisabeth tượng trưng cho nỗ lực chôn vùi khía cạnh yếu thế, kém hoàn hảo hơn của bản thân như một vật cản đường. Hậu quả của hành động bộc phát ấy là những bộ phận cơ thể Sue bắt đầu phân rã, vì cô cũng chỉ là bản sao được sinh ra, sống ký sinh và tồn tại nhờ nguyên mẫu. Cô không thể chối bỏ mối liên kết mạnh mẽ ràng buộc họ – “You are one” (Các người là một).
Trong những nỗ lực tuyệt vọng nhất, Sue bất chấp tiêm thêm một mũi thần dược để cho ra đời Monstro Elisasue – một phiên bản quái gở, xúc phạm thị giác, một con quái vật kinh tởm kết nối cả ba với nhau.
Hình ảnh Monstro leo lên sân khấu của chương trình ăn khách nhất nhà đài với tư cách là Sue/Elisabeth, thều thào van xin mọi người nhận ra và yêu quý mình vừa đáng sợ vừa đáng thương. Khuôn mặt nguyên vẹn nhưng phải gào thét trong im lặng của Elisabeth bị gắn trên người nó, là hệ lụy tất yếu cho ảo vọng trở nên không tì vết: một cái vỏ trống rỗng, cực kì không-hoàn-hảo, có bề ngoài dị hợm đi ngược lại tất cả tiêu chuẩn sắc đẹp con người.
Cho đến tận những giây phút cuối của cuộc đời, sự ám ảnh phải trở nên ưu việt của Elisabeth vẫn được bảo toàn bên trong hình hài con quái vật. Việc tôn thờ chủ nghĩa hoàn hảo tới mức cực đoan của bà đã châm ngòi cho một hành trình điên rồ và khắc nghiệt, đồng thời là cái giá đắt phải trả cho việc không biết tôn trọng, trân trọng và chấp nhận bản thân.
Mặc dù Elisabeth đã gián tiếp tự sát bằng những kỳ vọng vô thực, bà vẫn nở một nụ cười mãn nguyện trước khi tan biến, hồi tưởng lại thời hoàng kim với những tràng pháo tay tung hô, mơ đến cơn mưa kim tuyến long lanh khi nằm trên ngôi sao danh vọng mang tên mình.
“Cô là số một! Cô không thể bị thay thế! Chúng tôi không thể thành công nếu thiếu cô!”
Vậy cái kết tự hủy trong đống xác thịt bầy nhầy của Elisabeth Sparkle mang đến bài học gì cho người xem?
The Substance là cuộc giao tranh không điểm dừng cả về thể xác và tinh thần của nhân vật chính, là câu chuyện oái oăm khi con người muốn chống lại quy luật tự nhiên. Về bản chất, mọi niềm hân hoan, đau khổ, hận thù, an nhiên, đều đến từ nội tại của mỗi người. Chúng ta không bao giờ có thể chạy thoát khỏi bóng ma của những lầm lỗi, khiếm khuyết và ăn năn bằng cách bấu víu vào viễn tưởng về một hình thể hay tâm thức siêu việt hơn bản gốc.
Trong rất nhiều cảnh phim, giọng nói văng vẳng của người cung cấp thần dược cũng đại diện cho cuộc chiến nội tâm gay gắt của Elisabeth. Thế nhưng bà đã thua đậm, vì bản thể cũ rích, lỗi thời và tự ti không thể đấu lại với khát khao biến thành một phiên bản toàn diện hơn, mà mục đích cuối cùng vẫn chỉ là để một người thích nghi với thời cuộc và được sống tiếp với ước mơ dang dở.
Từ đầu đến cuối, Sue là Elisabeth, Elisabeth cũng là Sue, và Monstro là dấu chấm hết cay đắng nhất của bà.
Không có liệu pháp trùng tu nào không đi kèm một cái giá đắt, và không có đấng cứu thế nào thực sự đến từ ngoại cảnh.
Bạn là một. Chỉ có mình mới cứu được chính mình.
Trang Nhung
Tài liệu tham khảo:
The Substance ending explained: What really was “the monster” and what happened to it? (Soap Central)
