Sách tranh (Picturebook) là những tác phẩm nghệ thuật kể chuyện bằng sự kết hợp giữa ngôn từ và tranh vẽ, trong đó cả hai thành tố đều cùng tham gia vào mạch kể chuyện và kiến tạo ý nghĩa cho tác phẩm. Tranh vẽ không chỉ đóng vai trò minh họa cho phần chữ, còn ngôn từ cũng không đơn thuần là lời dẫn chuyện. Hai yếu tố này song hành để truyền tải cảm xúc, thông điệp và góc nhìn của tác giả cùng họa sĩ.
Hiện nay, sách tranh vẫn thường bị nhầm lẫn với một số hình thức kể chuyện bằng hình ảnh khác. Với truyện tranh (comic), bối cảnh câu chuyện và hành động của nhân vật được thể hiện thông qua chuỗi hình ảnh liên tiếp, mỗi trang thường chia thành nhiều khung hình. Phần chữ được dùng để dẫn chuyện hoặc thể hiện lời thoại, suy nghĩ của nhân vật. Những bộ truyện quen thuộc với độc giả Việt Nam như Doraemon, Thần Đồng Đất Việt hay Trạng Quỷnh là những ví dụ tiêu biểu của thể loại này.
Trong khi đó, sách minh họa (illustrated book) vẫn kể chuyện chủ yếu bằng ngôn từ. Phần minh họa đóng vai trò bổ sung nhằm tăng tính thẩm mỹ và sức hấp dẫn cho tác phẩm, nhưng không nhất thiết tham gia vào quá trình kể chuyện. Một trong những tác phẩm nổi tiếng thuộc dạng này là Dế Mèn phiêu lưu ký của nhà văn Tô Hoài, đến nay đã có nhiều phiên bản minh họa bởi các họa sĩ như Tạ Huy Long, Ngô Mạnh Lân hay Đậu Đũa. Điểm khác biệt của sách tranh nằm ở chỗ: cả phần chữ và phần tranh đều cùng kể chuyện. Nếu thiếu đi một trong hai yếu tố, tác phẩm sẽ không còn trọn vẹn.
Tầm quan trọng của sách tranh
Trong bối cảnh trẻ em ngày nay tiếp cận thông tin chủ yếu thông qua sự kết hợp giữa hình ảnh, ngôn ngữ và âm thanh, sách tranh trở thành một hình thức đọc phù hợp với quá trình phát triển tự nhiên của trẻ nhỏ. Thông qua những câu chuyện gần gũi, sách tranh giúp trẻ tiếp cận từ các tình huống đời thường đến những chủ đề có phần “nghiêm túc” hơn như bản sắc văn hóa, sức khỏe tinh thần hay biến đổi khí hậu. Từ đó, trẻ học cách gọi tên cảm xúc, hiểu hơn về thế giới xung quanh và dần nuôi dưỡng sự đồng cảm.
Với những em nhỏ chưa biết chữ, sách tranh còn giúp trẻ làm quen với việc “đọc” thông qua các dấu hiệu hình ảnh. Trẻ có thể theo dõi mạch truyện bằng biểu cảm nhân vật, màu sắc, chi tiết và diễn biến của từng bức tranh. Dung lượng hình ảnh lớn vừa phù hợp với khả năng tiếp nhận ở độ tuổi đầu đời, vừa giúp khơi gợi trí tưởng tượng và hình thành khái niệm về một câu chuyện hoàn chỉnh. Việc tiếp xúc đồng thời với tranh vẽ và ngôn từ cũng góp phần nuôi dưỡng khả năng cảm thụ hội họa lẫn ngôn ngữ. Trẻ học được cách liên kết thông tin, quan sát chi tiết và diễn giải câu chuyện theo góc nhìn riêng của mình.
Sách tranh cũng không chỉ dành riêng cho trẻ em. Nhiều tác phẩm có nội dung và chiều sâu cảm xúc phù hợp với học sinh lớn tuổi hoặc cả người trưởng thành. Không ít người lớn tìm thấy niềm vui và sự đồng cảm trong những trang sách tranh dung dị, hồn nhiên, như một cách trở về với ký ức tuổi thơ của chính mình. Có thể nói, sách tranh dành cho tất cả những ai đã từng hoặc vẫn đang là trẻ con.
Hành trình của sách tranh tại Việt Nam
Ở nhiều quốc gia phương Tây, sách tranh đã trải qua một lịch sử phát triển lâu dài và trở thành một phần quen thuộc trong hành trình trưởng thành của hầu hết trẻ nhỏ. Tại châu Á, các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan hay Trung Quốc cũng đã đầu tư mạnh cho sáng tác và xuất bản sách tranh trong nhiều năm qua. Một số nước Đông Nam Á như Malaysia, Singapore hay Thái Lan cũng đang cho thấy những tín hiệu phát triển tích cực của thể loại này.
Tại Việt Nam, sách tranh bắt đầu xuất hiện từ gần 20 năm trước, ban đầu vẫn khá gần với hình thức sách minh họa truyền thống. Khoảng 10 năm trở lại đây, thị trường sách tranh nội địa mới thực sự có những bước chuyển mình rõ rệt. Các tác phẩm ngày càng đa dạng về chủ đề và phong cách thể hiện, mang nhiều màu sắc văn hóa Việt Nam hơn. Đội ngũ tác giả và họa sĩ trẻ được đào tạo bài bản, có cá tính sáng tác riêng, từ đó mang đến nhiều lựa chọn phong phú cho độc giả.
Không chỉ phát hành trong nước, nhiều tác giả và họa sĩ Việt cũng đã chủ động tham gia các dự án xuất bản quốc tế, phát hành sách song ngữ và đưa tác phẩm xuất hiện tại các hội sách lớn trên thế giới. Một số sách tranh Việt đã giành giải thưởng quốc tế hoặc được nhượng quyền phát hành ở nước ngoài. Sách tranh đang dần trở thành một cách kể chuyện về đất nước, văn hóa và con người Việt Nam với bạn bè quốc tế. Dù vậy, số lượng tác phẩm nội địa hiện nay vẫn còn khá khiêm tốn so với tiềm năng thực tế. Điều đó cho thấy thị trường sách tranh Việt vẫn còn nhiều không gian để phát triển và cần thêm sự kết nối giữa tác giả, họa sĩ, nhà xuất bản và độc giả.
Từ nhu cầu đó, Lễ hội Sách tranh Thiếu nhi Việt Nam ra đời như một không gian giao lưu dành cho cộng đồng làm sách tranh. Đây là nơi các nhà xuất bản, họa sĩ, tác giả và độc giả có thể gặp gỡ, trao đổi và học hỏi lẫn nhau, góp phần hình thành một hệ sinh thái sáng tạo bền vững cho sách tranh Việt trong tương lai.
Lễ hội sách tranh thiếu nhi Việt Nam 2026 | Vietnam Children’s Picturebook Festival 2026 (VCPF 2026)
Sáng kiến tạo dựng không gian kết nối nghệ thuật với giáo dục, thúc đẩy văn hóa đọc và xây dựng hệ sinh thái sách tranh nội địa
Chủ đề năm 2026: Sách tranh nâng đỡ trẻ em trong bối cảnh khó khăn
Thời gian: 28/05 – 31/05/2026
Địa điểm: Thư viện Khoa học Tổng hợp TP. HCM (69 Lý Tự Trọng, phường Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh)
Liên hệ:
Hợp tác & Tài trợ: 0973 349 231 (Ms. Quỳnh Hương) | quynhhuong@slowpicturebooks.com
Website: vietnampicturebookfestival.com
Fanpage: Children’s Picturebook Festival Vietnam
