Mặt sau của tuyệt tác bình phong hai mặt “Thiếu nữ trong vườn” và “Phong cảnh” được họa sĩ Nguyễn Gia Trí hoàn thành năm 1939. Nếu ở mặt thứ nhất, chúng ta nhìn thấy những thiếu nữ dạo chơi trong vườn nắng mang vẻ đẹp thanh tân và ưu nhàn thì ở mặt còn lại, khu vườn như hiện lên rõ ràng hơn. Từng khóm cây hiện lên với những mảng màu rực rỡ.
Trong khu vườn của Nguyễn Gia Trí, nổi bật nhất là khóm dọc mùng, khỏe khoắn vươn cao đón lấy ánh nắng. Họa sĩ Nguyễn Gia Trí đã khéo léo áp dụng kỹ thuật cẩn vỏ trứng, sử dụng chất sơn then, sơn cánh gián và đắp lên tranh những mảng lá vàng, tạo ra một khu vườn với chiều sâu không gian.
► Đọc thêm: Mỹ nhân: Kỳ 1 – Thiếu nữ trong vườn (Nguyễn Gia Trí)
Dù chỉ là khóm cây dọc mùng, một loài cây vô cùng dân dã và quen thuộc với người nông dân, nhưng qua kỹ thuật sơn mài của bậc thầy Nguyễn Gia Trí, khóm cây ấy đã hiện lên với đầy vẻ lộng lẫy nhưng cũng không kém phần gợi nhớ, khiến người ta nhớ về những sự giản dị, chân phương của miền quê Bắc bộ.
Họa sĩ Nguyễn Gia Trí từng chia sẻ rằng vào thời điểm sáng tác bức tranh này ông chưa thực sự hoàn thiện về kỹ thuật. Nhưng thật khó để nhìn thấy sự “chưa hoàn thiện về kỹ thuật” của người họa sĩ khi nhìn vào bức tranh. Những mảng màu lớn và nét vẽ đậm đã cho thấy sự chắc tay của họa sĩ trong việc xử lý chất liệu cũng như đề tài, thể hiện sự giao thoa một cách hòa hợp của phong cách tạo hình phương Đông và phương Tây.
Quan sát ở cả hai mặt của bình phong, không khó để nhận ra những ý niệm mà họa sĩ muốn gửi gắm. Đó là những hi vọng về tương lai qua những bước chân và nụ cười của cô thiếu nữ, và đó là hoài niệm về những ký ức bình dị xa xôi, nơi những khóm cây trong vườn đón nắng vươn cao.
Một điều thú vị khi nói về tác phẩm của họa sĩ Nguyễn Gia Trí đó là việc đặt tên cho hai bức tranh ở hai mặt của bình phong. Do những tác phẩm của thời kỳ cận đại thường không được đặt tên, nhà nghiên cứu mỹ thuật Nguyễn Hải Yến, người tham gia vào quá trình vận chuyển bình phong về Hà Nội đã phải nghiên cứu trong các tài liệu từ thời kỳ trước, đồng thời dựa vào những tác phẩm cũng như từng thời kỳ sáng tác của họa sĩ Nguyễn Gia Trí để lựa chọn tên cho phù hợp.
Mặt thứ nhất của bình phong được đặt tên “Thiếu nữ trong vườn” và ở mặt thứ hai được nhà nghiên cứu Hải Yến đặt là “Phong cảnh”. Tuy nhiên, với hình ảnh khóm cây khỏe khoắn vươn cao, nổi bật trên bình phong mà bức tranh ở mặt thứ hai đã được công chúng yêu nghệ thuật gọi tên “Dọc mùng” – một cái tên gần gũi và dân dã hơn.
Thúy Huyền
✦ Tài liệu tham khảo:
[1] Thiếu nữ trong vườn & Phong cảnh (bình phong hai mặt) | Mê Art
[2] “Dọc mùng”: Bức tranh sơn mài đẹp nhất Việt Nam | VOV
[3] TS Nguyễn Anh Minh, 9 Bảo vật Quốc gia ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Hà Nội, Nxb. Mỹ Thuật, 2022
