The Last Belle là phim hoạt hình ngắn về một cuộc hẹn hò “giấu mặt” trái ngang ở London. Rosie, một cô gái cô đơn sau ly hôn háo hức chờ đợi người bạn trai qua mạng trong quán bar, mộng tưởng về buổi hẹn hoàn hảo. Trong khi đó, Wally, chàng trai hẹn hò của cô thực chất là một gã nghiện rượu bụng phệ nghiện văn hóa phẩm sex, đã tự tô vẽ một hình tượng hoàn hảo giả tạo trên mạng. Wally uống quá chén và ngủ quên, để rồi tỉnh dậy muộn và lao vào hành trình say xỉn xuyên thành phố: anh bị tống khỏi căn hộ, chạy đua với thời gian qua hệ thống tàu điện ngầm London, vấp phải ảo giác và vô số trắc trở để cố đến điểm hẹn. Cuối cùng, Wally không tới kịp, nhưng Rosie lại bất ngờ tìm thấy tình yêu đích thực với một người đàn ông khác là anh chàng bartender tốt bụng ở quán bar nơi cô đợi chờ.
Từ “Belle” có gốc tiếng Pháp nghĩa là “người đẹp” (chỉ người phụ nữ đẹp), đồng thời phát âm gần như “Bell” (quả chuông). Đạo diễn Neil Boyle thậm chí đã cố ý viết chữ “e” cuối trong Belle dưới dạng chữ thường trên poster mở đầu phim, để người xem có thể đọc thành cả “Bell” lẫn “Belle”. “Belle” ám chỉ người đẹp, nói về hình tượng đẹp đẽ “trông giống hệt Brad Pitt” mà Wally tạo nên. Còn “bell” gợi hình ảnh hồi chuông, như tiếng chuông cuối cùng báo hiệu kết thúc, hay một hồi chuông thức tỉnh cho nhân vật. Quả chuông thường tượng trưng cho sự chuyển giao và cảnh tỉnh. Vì vậy, tiêu đề The Last Belle vì thế vừa nói đến “người đẹp cuối cùng”, vừa ẩn dụ hồi chuông cuối của cuộc hẹn, dự báo cái kết bất ngờ và đầy chua chát cho Wally.
Một đặc điểm thị giác nổi bật của The Last Belle là motif hình vuông xuất hiện dày đặc xuyên suốt bối cảnh. Các khung hình đô thị tràn ngập những hình chữ nhật và hình vuông: từ mặt tiền các tòa nhà với ô cửa sổ lặp đi lặp lại, biển hiệu vuông vức, cho đến buồng điện thoại công cộng kiểu Anh, toa tàu điện ngầm hình hộp, hay nền sàn lát gạch ca-rô tại ga tàu… Tất cả dựng nên một không gian đô thị hiện đại đầy những đường thẳng và góc vuông. Những hình dạng vuông vắn này gợi cảm giác về sự trật tự công nghiệp và ổn định máy móc: chúng gợi liên tưởng đến những cấu trúc kiến trúc, màn hình và bảng điện tử quen thuộc của cuộc sống thành thị, nơi mọi thứ được sắp xếp ngay ngắn theo lối toán học. Quả thật, trong tâm trí con người, hình vuông hiện diện khắp nơi từ tòa nhà, sách vở đến màn hình máy tính đã gắn liền với ý niệm về trật tự, ổn định và tính hệ thống.
Thế nhưng, sự ngay ngắn vuông vức ấy cũng mang sắc thái lạnh lùng, thiếu sức sống cảm xúc: những hình khối “bê tông” cứng nhắc tạo nên bầu không khí đô thị ngăn nắp nhưng vô cảm, giống như một cỗ máy vận hành trơn tru nhưng thiếu hơi ấm con người. Kiến trúc thành phố với vô số kết cấu hình học vuông cạnh đã tạo ra những không gian sống ngăn ô tách biệt, nơi mỗi cá nhân như bị cô lập trong “chiếc hộp” của riêng mình. Sự phân mảnh không gian bởi những bức tường thẳng và bề mặt phẳng lì tuy đem lại hiệu quả ngăn nắp và hiệu suất, nhưng đồng thời làm suy giảm tính kết nối giữa người với người dẫn tới cảm giác cô đơn, tách biệt giữa chốn đô hội đông đúc.
Điểm đáng chú ý là những đường nét vuông thẳng cứng này được đặt tương phản mạnh mẽ với đường cong cơ thể con người trong phim. Nhân vật Rosie, với tạo hình mềm mại, đường nét uốn lượn nữ tính, nổi bật lên như điểm sáng giữa phông nền đô thị lạnh lẽo. Trái lại, Wally có ngoại hình tròn trĩnh nhưng lại luôn bị bao quanh bởi các đồ vật, không gian vuông vức (căn phòng bừa bộn đầy màn hình TV hình hộp, khung ảnh, tủ lạnh vuông cạnh, v.v.). Trong ngôn ngữ hình ảnh, hình vuông và hình tròn (hay đường cong) truyền tải cảm xúc rất khác nhau: các đường cong thường gợi cảm giác mềm mại, thân thiện và bình yên, còn các góc nhọn vuông vức lại dễ tạo cảm giác căng thẳng, khô cứng. Nghiên cứu về hình họa cho thấy những hình có cạnh sắc (như tam giác, tứ giác) có thể khiến người xem bất an, thậm chí bức bối, trong khi những hình tròn lượn mềm lại dễ gây thiện cảm và thư thái hơn. Bởi vậy, sự đối lập giữa đường cong cơ thể (đại diện cho sự ấm áp, uyển chuyển của cảm xúc con người) và đường thẳng góc cạnh của cảnh quan đô thị (đại diện cho sự cứng nhắc, vô hồn) chính là ẩn dụ thị giác sâu sắc. Nó nhấn mạnh mâu thuẫn giữa con người giàu cảm xúc với môi trường đô thị hiện đại vô cảm bao quanh, con người trở nên lạc lõng, “vuông tròn không khớp” với thế giới hình hộp lạnh lẽo.
Cuối cùng, hình vuông trong The Last Belle còn mang ý nghĩa như những “chiếc hộp” giam hãm cảm xúc và tự do của nhân vật. Bộ phim khéo léo dựng lên nhiều không gian hình hộp khép kín: căn phòng chật chội của Wally, khoang tàu điện ngầm chật hẹp, hay chính quán bar Rosie ngồi, tất cả đều là những “hộp vuông” cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Những không gian này giới hạn tầm nhìn và cản trở kết nối, đẩy nhân vật vào trạng thái cô độc nội tâm. Ngay cả các chi tiết tưởng như vô tri như sàn gạch hay các khung ảnh trong quán bar cũng được thiết kế theo họa tiết ô vuông lặp lại. Sự lặp lại ấy tạo nhịp điệu thị giác nhất quán nhưng cũng ngầm nhấn mạnh tính đơn điệu, tù túng của đời sống đô thị: ngày ngày như những viên gạch lát chật hẹp giống nhau.
Ở cao trào phim, cảnh Wally say rượu loạng choạng trong ga tàu điện ngầm là minh họa ấn tượng nhất cho biểu tượng hình vuông. Xung quanh anh, tường và sàn nhà họa tiết ô vuông ca-rô đột nhiên biến dạng, xoắn vặn đầy ám ảnh, khiến khung cảnh như quay cuồng theo cơn say của nhân vật. Những ô vuông trắng-đen trên sàn và tường cong vênh tạo cảm giác mất phương hướng cực độ, “mời gọi” người xem cùng chia sẻ cơn choáng váng của Wally. Đây chính là sự nhấn mạnh rằng Wally và cả Rosie đang mắc kẹt trong mê cung hình hộp của đô thị hiện đại, nơi cảm xúc con người bị dồn nén trong những ô ngăn lạnh lẽo. Biểu tượng hình vuông lặp đi lặp lại đó, xét đến cùng, là một lời cảnh tỉnh thị giác: trái tim con người cần nhiều hơn những khuôn hình vuông vắn của đời sống hiện đại, cần phá vỡ “chiếc hộp” cô đơn để tìm được sự kết nối và đồng cảm thật sự.
Nguyễn Bình Nhân Ái
