Khi tận mắt chứng kiến các bộ manga nổi tiếng được vẽ tay bởi chính cha đẻ, bạn sẽ cảm nhận sự tâm huyết mà họ dành cho tác phẩm. Điều đó đến từ những đường nét chỉn chu, tỉ mỉ, mang đậm phong cách cá nhân, thậm chí người xem có thể quan sát vết hằn trên giấy khi họa sĩ nắn nót từng nét vẽ. Những bức vẽ này như mời gọi sự khám phá. Khi càng nhìn, bạn càng phát hiện thêm nhiều điều thú vị.
Lịch sử manga
Manga, hay còn gọi là truyện tranh Nhật Bản dành cho cả người lớn và trẻ em, đặc trưng bởi các nét vẽ đen trắng cùng cách đọc độc đáo từ phải sang trái và từ trên xuống dưới.
Bắt nguồn từ tiếng Nhật “man” (ngẫu hứng) và “ga” (hình ảnh), các câu chuyện manga thường chủ yếu khắc họa những vấn đề trong đời sống như tình yêu, cuộc sống học đường hay các chủ đề tăm tối, yêu cầu tác giả không chỉ sự hiểu biết xã hội mà còn sự sáng tạo để có thể cô đọng và đưa đến cho người đọc như tôn giáo, chính trị với hai đại diện tiêu biểu là Berserk và Sanctuary.
Manga thường tôn vinh sự nỗ lực không ngừng nghỉ, những khuyết điểm của bản thân không phải là nguyên do của sự thất bại như trong “Haikyu – Chàng khổng lồ tí hon”.
Khởi đầu của manga có thể xuất phát từ “emakimono” (tranh cuộn) từ thế kỷ 12, với sự phát triển đáng kể trong thời kỳ Edo (1603-1867) và trở nên phổ biến vào cuối thế kỷ 18 với các tác phẩm như sách tranh của Santo Kyoden.
Các nhà lịch sử về manga đã thống nhất rằng có hai trường phái chính hình thành nên phong cách manga như ngày nay. Trường phái đầu tiên nhấn mạnh tính liên tục của các truyền thống, nền văn hóa lâu đời của Nhật Bản, bao gồm các loại hình nghệ thuật tồn tại trước chiến tranh, thời kỳ Minh Trị và tiền Minh Trị như nghệ thuật khắc gỗ Ukiyo-e hay nghệ thuật gấp giấy Origami.
Trường phái còn lại nhấn mạnh ảnh hưởng văn hóa từ phương Tây, đặc biệt là sau khi Hoa Kỳ chiếm đóng Nhật Bản, bao gồm truyện tranh Hoa Kỳ (được mang đến Nhật Bản bởi các binh sĩ Mỹ) và các hình ảnh và chủ đề từ truyền hình, phim và hoạt hình Hoa Kỳ (đặc biệt là Disney). Tiểu biểu như họa sĩ Tezuka Osamu (1928-1989), một họa sĩ Nhật Bản, cha đẻ của cậu bé robot nhân hậu, tốt bụng Astro Boy gây được tiếng vang lớn cho đến tận ngày nay khi kết hợp chủ đề mang tính hiện đại với các yếu tố truyền thống của văn hóa Nhật Bản.
Đó là sự đoàn kết, tấm lòng vị tha, sự kỉ luật đặc trưng của người Nhật hòa với hơi thở hiện đại là máy móc, là công nghệ và cũng là cuộc chiến giữa hai phe với lý tưởng đối nghịch nhau. Câu chuyện trong Astro Boy không mang tính đúng sai hay vạch rõ ranh giới giữa thiện và ác, nó đơn giản chỉ là đặt điểm nhìn vào chính những người xem để họ tự chiêm nghiệm về điều tác giả đã gửi gắm: Liệu robot có suy nghĩ riêng hay chỉ là cỗ máy phục vụ con người?
Astro Boy là sự pha trộn từ cảm hứng phương Tây, nơi tương lai con người làm chủ công nghệ và chế tạo ra robot biết suy nghĩ và có cảm xúc như con người xen lẫn yếu tố truyền thống của manga đã khiến bộ truyện chóng được đón nhận và trở nên phổ biến không chỉ ở Nhật Bản mà còn cả trên thế giới.
Phong cách nghệ thuật độc đáo
Phong cách kể chuyện trong manga chậm hơn nhiều so với truyện tranh phương Tây. Vì vậy, các nghệ sĩ có thêm nhiều thời gian hơn để tập trung vào khắc họa các chi tiết mô tả cảm xúc hoặc hành động nhất định, hoặc nhấn mạnh một tình tiết nhỏ nhưng lại quan trọng cho cốt truyện sau này. Khi tạo ra một câu chuyện manga, các họa sĩ đều để tâm tới cách bố trí từng khung tranh, các chi tiết nền và thiết kế nhân vật.
Một điều khiến cho manga trở nên thú vị đó là ở cách các tác giả thiết lập và xây dựng hành động cho nhân vật. Thường thì hành động không được hiển thị trực tiếp. Thay vào đó, người đọc thấy hành động trước và kết quả sau khiến họ tưởng tượng rằng hành động thực sự đang diễn ra trong tâm trí.
Ví dụ như bốn bức “genga” (bản vẽ gốc) của bộ truyện “Poe Clan” (Hagio Moto) thể hiện rất rõ điều này. Trong hai tranh liên tiếp, người xem sẽ thấy một bàn tay được vẽ ở góc cận, sau đó bàn tay từ từ di chuyển về phía khuôn mặt người đàn ông. Tác giả không cho bạn đọc thấy sự va chạm mà nhấn mạnh vào kết quả của hành động trên: người đàn ông lảo đảo và ngã xuống một cầu thang lớn, xung quanh là sự hỗn loạn của những bậc thang xoáy tròn.
Qua đó, người xem vô hình trung trở thành nhân vật trong một câu chuyện sinh động, đang quan sát rất gần điều gì đang diễn ra bởi âm thanh và chuyển động được gợi lên trong trí tưởng tượng.
Quốc Tuấn
✦ Tài liệu tham khảo:
[1] What Is Manga? – All You Need to Know About Japanese Comics | Art in Context
[2] Welcome to the world of Manga! #MangaMonth | The British Museum
