Màu sắc là thành tố quan trọng bậc nhất trong nghệ thuật. Trong suốt lịch sử nhân loại, con người không ngừng tìm tòi và phát minh ra những màu sắc mới, làm đẹp thêm cho cuộc sống. Hãy cùng điểm qua câu chuyện thú vị về 5 màu sắc hiếm có khó tìm trong quá khứ cũng như hiện tại.
Ultramarine: Màu đắt giá hơn vàng
Màu xanh dương Ultramarine là một trong những màu đắt giá nhất trong lịch sử hội họa. Ultramarine được chế tạo từ đá bán quý (semi-precious) lapis lazuli. Loại đá này không quá đắt, nhưng quy trình điều chế chất màu (pigment) Ultramarine từ loại đá này rất phức tạp, khiến cho giá màu cao gấp 10 lần giá đá nguyên liệu. Có lúc một lạng màu này đắt hơn cả một lạng vàng.
Cái tên Ultramarine bắt nguồn từ ultramarinus trong tiếng Latin, có nghĩa là “xa tận ngoài khơi”, bởi đá lapis mãi đến thế kỷ 14 mới được thương nhân Italia nhập khẩu từ Afghanistan vào châu Âu.
Kể từ đó, Ultramarine đã trở thành màu sắc quan trọng trong lịch sử hội họa. Thường thường họa sĩ Phục hưng chỉ dám dùng màu này để vẽ những đối tượng tôn quý, ví dụ như áo choàng của Đức Mẹ Mary để biểu tượng cho sự khiêm nhu và thánh linh. Tuy nhiên, lại có những họa sĩ như Johannes Vermeer, hào phóng sử dụng Ultramarine để vẽ tranh một cô gái bình thường mà ngày nay ta thường gọi là “Cô gái đeo khuyên tai ngọc trai”.
Năm 1824, Ủy ban Xúc tiến Công nghiệp Quốc gia của Pháp tuyên bố trao tặng 60.000 francs cho bất cứ ai chế tạo được màu Ultramarine có giá thành rẻ hơn. Năm 1828, Christian Gmelin đã giật được giải thưởng này cho dù trước đó Jean Baptiste Guimet cũng thành công nhưng lại giữ bí mật quá lâu.
Tyrian purple: 10.000 con ốc để tạo ra một gam
Có lẽ không có màu nào trong lịch sử cao quý và gắn liền với vua chúa hơn Tyrian purple (tím Tyre), còn được gọi là tím hoàng gia, tím đế quốc, tím/đỏ Phoenicia. Tên gọi Tyrian purple bắt nguồn từ thành phố cảng Tyre (nay ở Lebanon), nơi người Phoenicia đã chế tạo được màu này từ thế kỷ 14 TCN. Không may là phương pháp chế tạo màu của người xưa đã bị thất truyền vào thế kỷ 14.
Tyrian purple không được điều chế từ khoáng chất, mà từ sinh vật: một loài sên biển. Quy trình chế tạo màu tốn rất nhiều thời gian và công sức. Thêm nữa, loài sên này bé quá nên cần đến tận 10.000 con mới chế ra được 1 gam màu. Mà lượng màu đó cũng chỉ đủ đề tô màu đường viền áo.
Chính vì thế nên Tyrian purple cực kỳ đắt và sớm đã trở thành màu sắc đặc quyền cho các bậc vương công quý tộc trong xã hội. Chẳng hạn vào thời La Mã cổ đại, từng có thời điểm chỉ có Hoàng đế mới được phép mặc trang phục nhuộm màu Tyrian purple.
Mummy brown: Màu nâu từ xác ướp Ai Cập
Mummy brown – Màu nâu xác ướp, là một trong những màu sắc có nguồn gốc kinh dị nhất mà bạn từng nghe tới. Đúng như tên gọi, màu sắc này được chế ra bằng cách nghiền xác ướp người và mèo Ai Cập cổ đại. Mummy brown được các họa sĩ phái Tiền Raphael cực kỳ yêu thích vì có độ trong suốt cao. Các họa sĩ chuyên dùng màu này để láng bóng đổ, tô màu da và tạo độ sáng tối.
Mummy brown bắt đầu được sản xuất từ thế kỷ 16 và nhu cầu lên cao nhất trong thế kỷ 18 và 19. Dĩ nhiên nguồn nguyên liệu đáng sợ này chỉ có hạn. Có tin đồn rằng nhà sản xuất màu còn dùng cả xác chết của nô lệ và tội phạm để chế màu thay cho việc dùng xác ướp ngày càng khó kiếm.
Đến cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, loại màu sắc này dần biến mất trên bảng màu của họa sĩ. Ngày nay màu Mummy brown hiếm vì đơn giản không còn ai sản xuất nữa.
YInMn blue: Màu xanh mới toanh trên thị trường
Màu xanh dương YInMn blue (còn gọi là Oregon Blue hoặc Mas Blue) là một màu rất mới và rất đắt. Nó được coi là chất màu xanh dương mới duy nhất được chế tạo trong 200 năm qua. YInMn blue sở hữu đặc tính màu đậm và rực rỡ cực kỳ bắt mắt.
Màu YInMn blue hiện có giá 179,4$ (4,4 triệu đồng) cho 1,3 oz (36 gam). Mức giá này rất cao, tuy nhiên hãy nhớ rằng YInMn blue là một màu mới ra đời.
Màu sắc này được các nhà nghiên cứu tại đại học Oregon phát hiện ra vào năm 2009. Đến năm 2017, nó được chấp thuận để sử dụng trong sơn phủ công nghiệp và sản xuất nhựa. Năm 2021, màu mới chính thức được công nhận là sử dụng an toàn. Để YInMn blue phổ biến trong giới họa sĩ, có lẽ sẽ cần một khoảng thời gian dài nữa.
Vantablack: Màu đen… đen nhất thế giới
Vantablack, có biệt danh “màu đen đen nhất”, là màu sắc hiếm nhất thế giới hiện nay bởi chỉ một vài nơi được phép sử dụng nó.
Vantablack được công ty Anh quốc Surrey NanoSystems phát minh vào năm 2014. Là một màu tổng hợp, được chế tạo từ các ống nano carbon xếp thẳng đứng, Vantablack có khả năng hấp thụ tới 99,965% ánh sáng khả kiến.
Hiện nay màu này mới chỉ được sử dụng rất hạn chế trong ngành hàng không vũ trụ và quân sự. Ngoài ra, Anish Kapoor là nghệ sĩ duy nhất được cấp quyền sử dụng. Việc này đã gây ra một tranh cãi lớn trong cộng đồng nghệ thuật vì người ta cho rằng hành vi sử dụng độc quyền này đi ngược lại với tinh thần nghệ thuật.
Đan Thanh
✦ Tài liệu tham khảo:
[1] The Rarest and Most Expensive Colors in the World Throughout History (Color Meanings)
[2] 10 Rare Pigments Used Throughout History (Rarest)
[3] These Are the Rarest Colors on Earth (Reader’s Digest)
